Bas van der Sanden, passie voor Zeeland

Bas van der Sanden is docent biologie, cursusbegeleider bij Onderwaterbiologie, werkt als specialist natuur en milieueducatie bij Natuurstad Rotterdam en duikt vrijwel ieder weekend in Zeeland. Kortom, natuur is de rode draad in zijn leven. Hoog tijd voor een interview met Bas!

Biologie loopt als een rode draad door je leven Bas. Je begon in 2001 met duiken. Wat trok je daarin aan? 
Als 16-jarige jongen had ik als eens geïnformeerd naar een duikopleiding. Daarna zelfs nog tweemaal. Het kwam er helaas niet van, totdat ik iets voor mezelf wilde gaan doen naast werk en het gezin. Toch was er opnieuw een struikelbok waardoor ik bijna een motor had gekocht in plaats van een duikuitrusting. Maar, twintig jaar na de eerste belangstelling dook ik dan voor het eerst echt onder water. Vanaf de eerste duik, in de Nionplas bij Raamsdonksveer,  wist ik dat ik dit veel eerder had moeten doen. De eerste duik in de Oosterschelde met Hes van Schoonhoven vergeet ik nooit meer. Eenvoudige dingen als oesters waren bijzonder... die staan rechtop in de bodem, dat wist ik helemaal niet!

Inmiddels, velen duiken later, wil je graag anderen activeren en verwonderen. Hoe, en op wat voor manier doe je dat? 
Als docent biologie wil ik graag anderen in een leerrijke omgeving brengen. Dit doe ik samen met mijn vrouw Mirjam en dochter Mees. Naast lezingen en presentaties organiseren we ook weekenden met zeer uiteenlopende thema’s als Zeenaaktslakken, Krabben, kreeften en garnalen of Wormen. Door steeds een ander thema te kiezen zorg ik ervoor dat ik mezelf moet blijven ontwikkelen. Daarbij heb ik steeds het gevoel dat ik waarschijnlijk zelf nog meer leer dan de deelnemers. Een prachtig moment is natuurlijk als een cursist je bedankt. Verrassend is dan de reden; “Dankjewel Bas, door jou zijn de reefballs weer super interessant. Met jullie extra kennis en vaardigheden ben ik daar voorlopig niet meer op uitgekeken!”

Huh? Wormen! Kun je daar echt een heel weekend mee actief zijn? 
Een aantal jaren geleden schreef ik een artikel voor DUIKEN-magazine; Wormen... de nieuwe naaktslakken! Hoe meer ik over deze prachtige en bijzondere dieren leerde, hoe meer het begon te kriebelen. Uiteindelijk heb ik met hulp van een aantal collega duikers, die nog veel meer van wormen wisten dan ik zelf, een mooi belevend programma samengesteld. Een weekend vol verrassingen, presentaties, practica en natuurlijk veel duiken. Een groot succes en voor herhaling vatbaar. Voor dit jaar plannen we dan ook een Wormenweekend 2.0.  

Je publiceert op je facebook pagina met grote regelmaat onderwaterfoto’s van soorten of details die veel andere duikers ontgaan. Je neemt hele andere dingen waar dan anderen. Wat is je methode om meer te zien? 
Kijken is een kunst, maar ook afhankelijk van je kennis, vaardigheden en belangstelling. Wij geven regelmatig de presentatie Meer zien, dat kan! Heel veel duikers geven vaak jaren later aan dat ze sinds die presentatie anders zijn gaan duiken en ook echt meer zijn gaan zien. Natuurlijk zijn er heel veel tips om een bepaalde soort sneller en vaker te ontdekken. Maar het belangrijkst is weten hoe wij waarnemen en waarom we dingen wel of niet zien. Voor ons de mooie taak om je nieuwsgierig te maken, want dat is de eerste stap om jezelf verder te ontwikkelen.

Wat versta je zelf onder duikbeleving? Wanneer is een duik voor jou geslaagd en wanneer minder? Bestaan er ‘slechte’ duiken? 
Zodra ik onder water ga voel ik een enorme rust over me heen komen. Ik ben gewichtloos en vrij om te gaan waar ik wil in een wereld die me blijft verwonderen. Natuurlijk wil ik dan graag iets bijzonders zien, maar dat is met de kennis die ik heb mogen vergaren niet zo’n groot probleem. Er is altijd wel iets bijzonders te vinden. Vaak heel klein en dan soms ineens iets heel groots! Slechte duiken had ik vroeger wel eens als ik niet vond wat ik had willen vinden. Maar tegenwoordig zet ik tijdens zo’n duik de knop om. Na een uur vergeefs zoeken ga ik gewoon genieten van wat ik wel zie. Verrassend genoeg vind ik dan juist vaak wat ik zocht.

Je bedacht de unieke Zoekkaart Zeeuwse Zeenaaktslakken? 
De kaart met alle Nederlandse Zeenaaktslakken uit 2012, die ik samen met Mirjam en Peter H. van Bragt heb mogen maken, was uitverkocht en ook aan een update toe. Er is inmiddels een handige app Blauwtipje - een identificatie-app voor zeenaaktslakken in Nederland - met alle informatie. Toch kreeg ik vaak de vraag of er nog een kaart kwam. Met de komst van een aantal nieuwe soorten en een handige zoon, die de vormgeving en druk wilde regelen, was dit het moment om iets met mijn fotoarchief te gaan doen. Zo is de winter 2024 om gevlogen met vele avonden achter mijn pc. Uiteindelijk heb ik, mede dankzij Brendan Oonk van stichting Anemoon, een mooie Zoekkaart Zeeuwse Zeenaaktslakken kunnen samenstellen met 35 soorten die momenteel regelmatig waargenomen worden. Het is dus echt een zoekkaart die duikers uitdaagt om zich verder te verdiepen in deze bijzondere diergroep. Inmiddels is de kaart op diverse plekken te koop, maar een mailtje sturen aan onderwaterbiologie@ziggo.nl met de tekst zeenaaktslakkenkaart is ook mogelijk.

Wat is je favoriete duikstek in de Oosterschelde? 
Echt een favoriete duikstek heb ik niet. Het zijn vooral de biologische omstandigheden die een plek voor mij boeiend maken. Per jaargetijde is het anders, maar ook per jaar zijn er veel verschillen. Door het netwerk wat door de jaren heen gegroeid is en waarmee ik regelmatig informatie deel heb ik vaak een aardig beeld waar in Zeeland er iets aan het veranderen is. Verder hou ik me goed op de hoogte via bladen en websites. Natuurlijk vind ik het tof om een nieuwe soort aan mijn fotoarchief toe te voegen. Dus als ik verneem dat er weer iets bijzonders is waargenomen, zoals een grijze trekkervis op een bepaalde duikstek, zal die zeker in mijn belangstelling stijgen.

Een trekkervis in Zeeland? Hoe dan? 
Een voor de hand liggend antwoord is klimaatverandering. En waarschijnlijk heeft dat er ook wel mee te maken. Maar zeker weten is natuurlijk iets heel anders. Duidelijk is dat het dier het naar de zin had bij het Frans Kokrif in Dreischor, tot het kouder werd. Er zijn meer waarnemingen gedaan van trekkervissen, maar zo’n mooi, groot en gezond exemplaar zo ver in de Grevelingen is wel heel bijzonder. Natuurlijk kwam deze vis op mijn wensenlijst te staan, maar met een duikvakantie in het vooruitzicht was de tijd beperkt en bleef alleen een hele drukke zondag over om er een kijkje te gaan nemen. Gelukkig hebben we toen uiteindelijk een uur van het dier mogen genieten. En tot onze verrassing na onze vakantie nog tweemaal! De dynamiek van soorten in de Zeeuwse wateren is groot, met name door toedoen van de menselijke activiteiten. Dit maakt dat het biologische evenwicht regelmatig ontwricht wordt. Ecologisch is dit niet gunstig en inheemse soorten hebben er vaak onder te lijden. Reden te meer om te blijven duiken en waarnemingen te blijven doen.  

Je dook in Spanje, Ierland, Schotland, Engeland, Azoren, Egypte, Bali, Filipijnen en recent in Madagascar. Na zo’n vakantie sla je Zeeland vast een tijdje over? 
Nee, juist na zo’n vakantie wil ik graag zo snel mogelijk het Zeeuwse water weer in! Het is wel vaker gebeurd dat ik in het buitenland zat en ik stiekem verlangde naar Nederland. Zeker als ik dan ineens berichten zie van 15 meter zicht bij de Zeelandbrug! Juist doordat je de stekken kent ga je veranderingen en bijzonderheden waarnemen. Het buitenland is prachtig en ook ik wil bepaalde dieren graag met eigen ogen zien. Maar ik kan ze niet volgen in de tijd waardoor het vaak een eenmalige ontmoeting blijft, mooi maar met weinig diepgang.

Zeeland blijft je verrassen. Deze winter deed je een wel hele bijzondere ontdekking. Vertel! 
Ik denk dat die duik en ontdekking wel mijn hoogste adrenaline kick is geweest tijdens het duiken. Terwijl ik zocht naar nestjes van zeedonderpadden en snotolven zag ik een stevige paal liggen. In eerste instantie dacht ik aan een stok van een mosselvisser en zwom door. Maar iets verderop bedacht ik me dat de kleur vreemd was en dat er een bijzondere gleuf in het topje zat. Dus ik ben snel omgedraaid, moest even zoeken, maar daar was het weer. Nu zag ik de gleuf duidelijk en iets verderop zag ik gaten om vervolgens de vorm te zien veranderen. Nog niet halverwege besefte ik wat het was. Ik had er als 12-jarige op Schiermonnikoog onder gestaan. Het kaakbot van een baleinwalvis! Hoe en wat verder vertel ik graag tijdens mijn presentatie op duikvaker.

Je bent gastspreker 31 januari en 1 februari om 15:00 uur (stage 1) op Duikvaker in Houten. Wat kunnen we van je presentatie verwachten? 
Naast het verhaal over de walviskaak zal ik een introductie geven in de kunst van het waarnemen en ingaan op een aantal bijzondere waarnemingen van het afgelopen jaar. Ik deel graag kennis en ervaring waar jullie nieuwsgierig naar zijn, dus vragen worden op prijs gesteld tijdens de presentatie. Dat kan ook nu al! Je kunt je vraag  opsturen aan: onderwaterbiologie@ziggo.nl met als onderwerp ‘Vraag duikvaker 2026’. Wie weet behandel ik dan jou vraag tijdens mijn presentatie met de bijbehorende beelden.

Informatie Bas van der Sanden

Bas van der Sanden organiseert samen met zijn vrouw Mirjam en dochter Mees jaarlijks biologische duikweekenden met een thema die je duikbeleving verrijken. Een populair thema is bijvoorbeeld Zeenaaktslakken. Een speciale groep dieren die veel in Zeeland waargenomen kunnen worden, mits je weet waar je moet zoeken. Bas en Mirjam nemen je graag mee op ontdekkingstocht. De passie voor marine biologie, in combinatie met de vakkennis van doceren, maakt dat ze met veel plezier interactieve cursussen en lezingen geven.

onderwaterbiologie.jouwweb.nl