Wrakduiken in de Grote Meren

Op zaterdag 31 januari en zondag 1 februari, 11:00 uur, stage 1, spreekt Bas Poelmann op Duikvaker over wrakduiken in the Great Lakes.

Toen we Bas Poelmann twee jaar geleden naar zijn duikplannen voor de nabije toekomst vroegen, was hij op dat moment vooral jaloers op zijn duikvrienden. Die waren namelijk naar Bikini Atol geweest. Daar zijn in 1946 atoomproeven gehouden door de Amerikanen en er ligt een hele Amerikaanse vloot op de bodem. En Bas? Die kon niet mee. Inmiddels zijn zijn buddy’s minstens net zo jaloers, want Bas dook vorig jaar in de Grote Meren. Een voor wrakduikers bijzondere bestemming vanwege de uitzonderlijk goede staat van conservering van de duizenden scheepswrakken die er liggen.

Allereerst Bas, wat zijn de Grote Meren, hoeveel en welke meren zijn er? Wat voor omgeving is het? 
De “Great Lakes” zoals ze in het Engels heten zijn inderdaad ”Great” in de meest letterlijke zin van het woord: Er zijn er 5, maar in één van hen, Lake Michigan, past Nederland al 2x in qua oppervlakte. Naast Lake Michigan heb je nog Lake Superior, Lake Eerie, Lake Huron en Lake Ontario, allemaal gelegen in Noord-Amerika. Lake Michigan is ruim 300 meter diep, Lake Superior zelfs bijna 400. Samen vormen ze het grootste zoetwater bassin ter wereld. 

Hoe komt het dat juist hier zoveel schepen gezonken zijn?
Alle vijf de meren zijn met waterwegen aan elkaar verbonden. Zo ontstaat een doorgaande vaarweg vanaf de Atlantische Oceaan tot aan het midden van Noord-Amerika. Die handelsroute is vanaf de kolonisatie van Amerika tot nu toe zeer intensief gebruikt door scheepvaart. Voordat er radar en GPS werd uitgevonden zijn daar veel scheepsongelukken gebeurd. De bodem van de meren ligt bezaaid met wrakken. 

In welk van de Grote Meren heb je gedoken?
Ik heb in Lake Michigan gedoken, vanuit een klein kustplaatsje genaamd Sheboygan met een van de weinige lokale duikcentra. De duikindustrie is daar helemaal niet goed ontwikkeld; er zijn maar heel weinig duikcentra en charterschepen. Waarschijnlijk omdat er gedurende 8 maanden per jaar niet gedoken kan worden vanwege het onstuimige weer.

De Grote Meren zijn voor wrakduikers ook bijzonder vanwege de uitzonderlijk goede staat van conservering van de duizenden scheepswrakken die er liggen. Waar wordt dit unieke behoud door veroorzaakt?
Door het ijskoude, zuurstofarme water en het gebrek aan houtwormen blijven oude wrakken extreem goed bewaard. De meren zijn diep, dus op diepte hebben de wrakken ook geen last van golven en stroming die wrakken op de Noordzee bijvoorbeeld snel uit elkaar zouden slaan. We hebben gedoken op houten wrakken uit 1850, die zijn soms nog helemaal intact. Die liggen al ruim 170 jaar op de bodem, maar sommige masten staan nog overeind en ze zien er, afgezien de schade die ontstaan is door brand of aanvaring, uit alsof ze morgen zo weer weg zouden kunnen varen.

Wat voor soort wrakken moet ik aandenken? Liggen ze diep? Hoe zijn de omstandigheden? Beetje goed zicht onder water? 
Het water is er tegenwoordig, door invasieve mosselsoorten, kraakhelder. Het zicht kan oplopen tot boven de 40 meter. Behalve in Lake Superior, dat is het enige meer waar de mossels nog niet in zijn doorgedrongen. De wrakken zijn bijna allemaal vrachtschepen, van kleine houten “Schooners” van 30 meter lang uit 1830-1900 tot modernere stalen vrachtschepen van 150+ meter lang. De meesten zijn door aanvaring in slecht zicht, storm of brand aan boord tot zinken gekomen. Schuivende lading en aan de grond lopen gebeurde ook regelmatig.

Op welke wrakken in Lake Michigan heb je allemaal gedoken? Welk wrak in het bijzonder sprong eruit? 
De Rouse Simmons, bijgenaamd het “Christmastree Wreck” is in een storm vergaan. De eigenaar had wat passagiers meegenomen die voor de feestdagen naar huis wilden en vervoerde verder kerstbomen. Eind november kwam het schip in een storm terecht, en is zoals zo vele schepen uit die tijd, vergaan. De kerstbomen zijn nog steeds aan boord. Het schip ligt op een diepte van ongeveer 50 meter. Wij hadden zicht van ruim 40 meter, en konden vanaf de shotlijn, tijdens de afdaling en vanaf 15 meter boven het wrak, het hele wrak in een keer overzien.

Zijn deze wrakken alleen voor techduikers? Of liggen er ook schepen op meer recreatieve diepte? 
Er liggen overal wrakken; dicht bij de kant tot vlak onder de oppervlakte, tot honderden meters diep. Voor elk wat wils dus. Ondiep is het zicht in de zomer minder, omdat het water daar warmer wordt. Maar op diepte blijft het koud (hele jaar rond 4 graden). Vanaf 35 meter diepte is het water kraakhelder. Op 60-70 meter wordt het wat donkerder, maar nog steeds licht genoeg om zonder lamp te kunnen rondzwemmen. Voor het spectaculaire zicht en intacte wrakken moet je de diepte in: hoe dieper, hoe intacter de wrakken en hoe beter het zicht wordt. Het is daar erg koud, dus een droogpak is een must. Aan de oppervlakte kan het een stuk warmer worden in de zomer, dus de deco is dan in prettige temperaturen.

Op Duikvaker ben je een van de sprekers. Je onderwerp gaat toevallig niet over de Grote Meren?
Echt wel… ik laat je graag mijn spectaculaire videobeelden en foto’s zien. Ik heb over de hele wereld gedoken, maar zoals in de Great Lakes heb ik nog nooit gezien. Je weet niet wat je meemaakt, dus dat wil ik graag met jullie delen.