Duikers ontdoen onderzeeër HMS Perseus van spooknetten

Op zaterdag 31 januari, 11:00 uur, stage 2, spreekt het team van Ghost Diving op Duikvaker over het project HMS Perseus, duikers ontdoen onderzeeër van spooknetten.

Vrijwel iedere duik kom ik onder water iets tegen dat daar niet hoort, meestal probeer ik het op te ruimen en gooi ik het thuis in de kliko. Moet je bij de vrijwillige duikers van Ghost Diving zijn, die hebben een complete onderzeeër op 50 meter diepte van spooknetten bevrijd. Pim Jonker en Rogier Visser waren erbij. Op Duikvaker verzorgen zij een boeiende presentatie over deze cleanup-missie in Griekenland.

Pim, wat zijn spooknetten? 
De afgedankte, verloren of achtergelaten visnetten worden soms ‘spooknetten’ genoemd, omdat ze zonder menselijke tussenkomst vis en andere zeedieren blijven vangen. Miljoenen zeedieren, waaronder haaien, dolfijnen, zeehonden en schildpadden, lijden onder het verstrikt raken in deze netten, wat uiteindelijk leidt tot ernstige verwondingen en de dood. Elk jaar blijft er ongeveer 640.000 ton vistuig achter in onze zeeën en oceanen. Het gaat om plastic afval dat honderden jaren in de zeeën blijft liggen en niet biologisch afbreekbaar is. 

Wat is Ghost Diving?
Ghost Diving is een geregistreerde liefdadigheidsorganisatie van vrijwillige technische duikers die sinds 2009 gespecialiseerd zijn in het verwijderen van verloren vistuig en ander marien afval. De organisatie stond voorheen bekend als Ghost Fishing Foundation. Ghost Diving is het grootste internationale duikteam dat zich met dit onderwerp bezighoudt en heeft een trackrecord in een groot aantal verschillende landen en internationale wateren.
Onze missie is nog lang niet volbracht. Elke duik en elk verwijderd net brengt ons dichter bij een schonere, gezondere oceaan. Geïnspireerd door het tijdloze verhaal van HMS Perseus, waarvan het kompas nog steeds naar haar laatste koers wijst, blijven we ons inzetten voor het behoud van deze onderwater schatten.

Je noemt de naam al, de HMS Perseus. Over wat voor wrak hebben we het?
De HMS Perseus was een van de grootste Britse onderzeeërs uit de Tweede Wereldoorlog en nu een cultureel erfgoed. De onderzeeër werd in 1929 gebouwd. Het was een van de meest geavanceerde schepen van Groot-Brittannië, uitgerust met ultramoderne Mark VIII-torpedo's. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ondernam ze een missie om cruciale voorraden naar Malta te brengen. Op 6 december 1941 raakte ze tragisch genoeg een Italiaanse mijn in de buurt van Kefalonia. HMS Perseus ligt nu op de zeebodem tussen de Griekse eilanden Kefalonia en Zakynthos in de Ionische Zee en biedt een zeldzaam historisch kijkje in de maritieme geschiedenis. Tegelijkertijd vormt het wrak nu een bloeiende mariene habitat. HMS Perseus is een toevluchtsoord geworden voor mariene biodiversiteit en trekt een verscheidenheid aan onderwatersoorten aan. In de loop der jaren zijn delen van het wrak waaronder de commandotoren en het kanon verstrikt geraakt in spooknetten. Deze vormen gevaarlijke vallen voor zeedieren en bedreigen het kwetsbare ecosysteem.

Een wrak met een bijzonder verhaal…
Nou en of! Net als andere wrakken heeft ook dit wrak weer een fascinerend verhaal. Dat gaat over de enige overlevende, een stoker van de Britse marine genaamd John Capes. Hij wist uit het luik van de onderzeeër te ontsnappen nadat deze tijdens de Tweede Wereldoorlog op een Italiaanse mijn was gelopen. Hij overleefde niet alleen de tocht vanaf 50 meter diepte naar de oppervlakte, maar ook de acht kilometer lange zwemtocht naar het eiland Kefalonia tijdens de nacht, waar hij 18 maanden lang door eilandbewoners werd verborgen gehouden voordat hij in een caïque -  een traditionele, lichte Turkse roeiboot - naar Smyrna, Turkije, werd gesmokkeld. Hij werd vervolgens onderscheiden met een British Empire Medal.

Het doel deze cleanup-missie was…
In de loop der jaren zijn delen van het wrak verstrikt geraakt in spooknetten. Ons doel was om de mariene bewoners van dit biodiverse gebied te beschermen, zoals de onechte karetschildpadden, dolfijnen en monniksrobben die toevallig in het gebied verschenen terwijl wij onder water aan het werk waren. Deze dieren zijn het hele jaar door afhankelijk van deze regio voor voedsel en ontwikkeling. Het zicht bij het wrak van de Perseus was maar liefst 50 meter, waardoor we een duidelijk beeld kregen van het diverse zeeleven rondom het wrak.

Je hebt meerdere duiken op het wrak gemaakt. Hoe ligt de onderzeeër er na zo veel jaar op de zeebodem bij?
De onderzeeër is echt in onwijs mooie staat! Alles is nog aanwezig, het is alsof de HMS Perseus zo verder kan varen om zijn missie naar Malta te voltooien. Eerst werd een grondige onderzoekduik uitgevoerd, waarna we als team besloten om ons te concentreren op de commandotoren en de voorste buitenromp. Tijdens de tweede duik werd de commandotoren bijna volledig bevrijd van visnetten en is de oorspronkelijke structuur van het wrak zichtbaar geworden. Tijdens de derde duik werd ook een groot stuk visnet verwijderd dat de buitenste romp bedekte en helemaal tot op de bodem reikte. De moeilijkheidsgraad van de klus werd vergroot door de vele lange lijnen die in de loop der jaren met de netten verstrikt waren geraakt. Dankzij de professionele ondersteuning van Aquatic Scuba Diving Club Dankzij de inzet van onze boot MAKO, die specifiek voor ons werk is uitgerust, verliep de operatie echter volgens plan en zonder problemen. De onderwateropruimingen duurden vijf dagen en waren ook gericht op andere wrakken in het gebied, op een diepte van 50 meter. In totaal werd 500 kg aan verloren vistuig geborgen.

Het vistuig ging na afloop vast niet in een kliko?
Haha, nee echt niet! Het evenement werd georganiseerd door Healthy Seas. De missie van het initiatief ‘Healthy Seas, a Journey from Waste to Wear’ is om afval uit de zeeën te verwijderen, met name visnetten, met als doel gezondere zeeën te creëren en zwerfvuil uit zee zoveel mogelijk te recyclen tot textielproducten. De teruggewonnen nylonSommige van de geborgen visnetten die tijdens deze missie zijn geborgen opgehaald worden  verscheept door Aquafil omgezet en geregenereerd totom vervolgens gebruikt te worden als basis voor talloze nieuwe ECONYL®-garen, een hoogwaardige grondstof die wordt gebruikt om nieuwe producten te maken, zoals sokken, badkleding, sportkleding,  of tapijten of accesoires.

Voelt goed?
Absoluut, het voelt echt als een essentiële missie, alles kwam voor mij samen tijdens deze duiken. Onze inspanningen om spooknetten van de HMS Perseus te verwijderen, dragen rechtstreeks bij aan de gezondheid van dit vitale ecosysteem en zorgen ervoor dat zeedieren kunnen gedijen in een veiligere, schonere omgeving. Dat is waar we voor staan en waar ik graag een steentje aan bijdraag, op Duikvaker vertellen Rogier en ik je graag meer over ons werk.