JP

Op zaterdag 31 januari en zondag 1 februari, 12:00 uur, stage 1, spreekt JP Bresser op Duikvaker over expeditieduiken naar wrakken en grotten.

Als 11-jarig begon JP Bresser met het verkennen van de onderwaterwereld. Het behalen van zijn snorkelbrevet was het startsein voor een leven vol groei tot ervaren grot- en technisch duikinstructeur. Duiken, filmen en fotograferen loopt als een rode draad door zijn leven. Na tientallen jaren actief lesgeven vindt hij het nog altijd leuk om zichzelf uit te dagen met nieuwe cursussen en spannende duiken op unieke plekken.

Je zette je eerste duikstappen bij Duikclub De Meerkoeten uit Abcoude. Ligt het behaalde NOB snorkelbrevet-A nog ergens in een la? 
Ja, ik ben als elfjarig jochie begonnen bij de Meerkoeten. Dat begon toen met een snorkelbrevetje, voornamelijk in het zwembad. Ik heb toen mijn eerste duiken grappig genoeg in het Abcoudermeer gemaakt en bij Zandeiland 4 in de Vinkeveense Plassen. Dit was nog echt in de klassieke vintage-tijdsperiode toen er nog geen bcd’s, wings of backplates en alles waren. Je had een soort plastic plaat op je rug met de duikfles die een reserve stang had, maar geen manometer. Toen inderdaad ook de eerste ster gehaald. De Meerkoeten was een actieve club, er werd zelfs een onderwaterhuis in Vinkeveen gebouwd, ‘De Subpub’. Ik werd eigenlijk altijd heel erg aangetrokken door duiken, omdat ik met mijn familie als kind elk jaar naar Ibiza, Formentera of naar de Griekse eilanden op vakantie ging. Dan lagen mijn zusje en ik, met onze duikbrillen, samen de hele dag onder water te kijken. En op zondagochtend werden de films van Jacques Cousteau uitgezonden! Daar zaten we ook met rode oortjes naar te kijken. Dat is dus een enorme trigger voor mij geweest en heeft ervoor gezorgd dat duiken eigenlijk altijd een rode draad is gebleven in mijn hele leven. Ik heb al mijn pasjes nog steeds! Ze liggen ergens onderin een doos. Heel af en toe uit nostalgie haal ik ze er wel eens uit. Mijn blauwe NOB-logboek ligt daar ook bij.

De overstap van recreatief naar technisch duiken, je was er al vroeg bij. 
Ik kwam bij Holland Diving aan de Amstelveenseweg in Amsterdam terecht, dat was een van de grotere duikscholen vroeger. Een PADI en SSI-school en al vrij jong ben ik binnen deze duikopleidingorganisaties opgeklommen tot instructeur. Uiteindelijk ook tot instructor certifier voor SSI. Wij hebben toen vervolgens Technical Diving International (IANDT) naar Nederland gehaald. Dit was een van de eerste techduik-organisaties. Wat ik vervolgens allemaal heb gedaan? Zo‘n beetje alles! Ik volgde de een na de andere cursus en uiteindelijk werd ik ook tech-instructeur. Wat mij er vooral in aantrok was dat stukje spanning, het was iets nieuws. En ik heb techniek altijd leuk gevonden! De uitdaging om wat dieper te gaan en iets te doen wat andere mensen niet deden, dat sprak me ook heel erg aan.

Hoe ben je uiteindelijk in het grotduiken terechtgekomen? 
Rond 2000 had ik eigenlijk alles wat je maar kon bedenken op duikgebied wel een beetje gedaan, behalve grotduiken. Global Underwater Explorers (GUE) was net begonnen in 1998 en in 2000 vertrok ik met mijn toentertijd hele goede vriend Bas Westerweel naar Florida om daar onze Cave-opleiding te doen. GUE was nog heel erg klein. Fundamentals, een introductie in de GUE manier van duiken, bestond helemaal nog niet. We hadden eigenlijk, als ik me goed kan herinneren, alleen de Cave en de Tech-duikopleidingen. Ik vond mezelf natuurlijk een hele pief, want ik had al een hele bak met allerhande duikbrevetjes! 
Ik kwam daar in Florida aan en zei tegen mijn instructeur “Ik ben JP, 
ik kom uit Nederland, ik heb heel veel brevetten en ik wil leren grotduiken”. 
Omdat Fundamentals nog niet bestond zijn we eerst naar een open plas bij Ginnie Springs gegaan, waar we na 2,5 uur behoorlijk depressief het water uit kwamen. Want ik ontdekte dat wij eigenlijk helemaal niet zulke goede duikers waren als we dachten. De instructeur zei dan ook “nou hartstikke goed, maar voordat we de grot in gaan, laten we misschien nog een dagje gaan werken aan de basics”. Nou ja, wat we tegenwoordig dan het GUE-platform noemen. Basisprincipes als trim en drijfvermogen, bewustzijn, teamwerk en vooral alles op een heel hoog niveau. Dat heeft voor mij eigenlijk een enorme omslag betekend. Niet alleen dat ik grotduiken super interessant en spannend vond om te doen, maar ook omdat ik instructeurs had die zo goed waren in hun manier van duiken dat ze in staat waren om mij in een hele korte tijd echt heel veel beter te maken. Ik dacht: “Nou dat wil ik ook! Bij die club wil ik ook gaan horen”.  

Je nam daarna vervolgens deel aan tal van grotduikprojecten? 
Ik denk, om een goede instructeur te zijn, moet je allereerst zelf een excellente duiker worden. Iets wat ik beide heel erg graag wilde. Toen heb ik gedacht: wat kan ik nou gaan gebruiken als ontwikkelplatform voor mezelf om die betere duiker te worden? Ik had het idee, ik ga alles doen en aanpakken wat je maar op het gebied van grotduiken kan doen. Al snel na mijn Cave1 opleiding in Florida vertrok ik naar Mexico. Het walhalla voor grotduikers. Daar raakte ik onder andere bevriend met Chris Le Maillot. Hij is mede-eigenaar van duikcentrum Zero Gravity in Puerto Aventuras. Chris is ook medeoprichter van een aantal grotonderzoeksgroepen, waaronder het Mexico Cave Exploration Project (MCEP). Een initiatief dat zich richt op de exploratie, studie en conservering van de onderwater- en droge grotten van Mexico, met name op het Yucatán-schiereiland. Het project gebruikt technieken zoals kartering, videografie en fotografie om bevindingen te documenteren en te delen. Vanuit mijn professionele achtergrond, die heel erg lag in het maken van televisie en fotografie, ben ik als teamlid gaan deelnemen. Denk hierbij aan de verslaggeving van de projecten, waarbij ik natuurlijk de mogelijkheid kreeg om ook meteen zelf hele coole grotduiken te maken. 

In Europa werd ik lid van het Karst Odyssey Team en EKPP, twee Europese grotduikexploratie teams. Waarbij mijn rol eigenlijk altijd het documenteren was vanwege mijn achtergrond, het vastleggen van de grotten door middel van fotografie en video. In Kroatië initieerden we project Morpheus, waar we samen werkten met lokale duikclubs en autoriteiten om deze vaak ontoegankelijke en geologisch unieke karstsystemen in kaart te brengen. Zo hebben we expedities uitgevoerd in de Cetina regio, waaronder de Majerovo Vrelo, Vukovica vrelo, Glavac en andere grotten in Kroatië. Over het algemeen vrij koude en niet hele aantrekkelijke plekken, maar wel super gaaf om die in beeld te brengen. Tegelijkertijd konden we zo de kwetsbaarheid van deze watersystemen onder de aandacht brengen en hun belang voor de drinkwatervoorziening. Maar ik beperkte me niet alleen tot grotten hoor. Zo raakte ik ook betrokken bij een aantal internationale exploratieprojecten in de oceaan, waaronder het USS Atlanta Project. Deze expeditie focust op het filmen en onderzoeken van het wrak van de lichte kruiser USS Atlanta, dat op een diepte van ongeveer 130 meter ligt bij de Salomonseilanden. Het wrak werd eerder als onduikbaar werd beschouwd, maar als team gebruikten we voor die tijd geavanceerde technische duikapparatuur, waaronder RB80 rebreathers voor optimale gasefficiëntie en onderwaterscooters om de stroming te trotseren. Deze expeditie heeft veel mysteries rondom het wrak opgelost en nieuwe inzichten verschaft over de laatste momenten van het schip. Het heeft ook geleid tot een documentaire, getiteld “Return To The USS Atlanta: Defender of Guadalcanal”. Dus voor mij is duiken, maar vooral duiken met een doel en duiken waarbij ik iets in beeld kan brengen en een verhaal kan vertellen, altijd de drijfveer geweest. Nog steeds trouwens!

Wat vind je zo leuk aan grotduiken? 
Dat het heel erg onvoorspelbaar is! Wrakken en leisteenmijnen vind ik ook leuk, maar die hebben toch een bepaald soort voorspelbaarheid. Grotten zijn veel organischer. Veel onverwachter, maar ze stellen ook veel hogere eisen aan je kwaliteiten als duiker. Alles moet gewoon tot in de detail kloppen. Zeker naarmate je meer duikmateriaal meeneemt, steeds verder en dieper in grotten duikt en op een gegeven moment deze systemen ook wilt documenteren. Je moet je vooral ook heel erg comfortabel voelen. Dat is superbelangrijk. Dit vertel ik ook altijd aan mijn cursisten. 
Kijk je naar de duiker, dan hebben wij een capaciteit van 100%. We hebben het hier over het maximale vermogen om iets te bevatten, te verwerken of te doen. Deze verdeel ik altijd in wat ik noem de 80-20 capaciteit regel. Waarbij ik stel dat wanneer je 80% van je capaciteit nodig hebt om je duik overeind te houden, dan heb je maar 20% over om andere dingen te doen. Wat GUE mij onder andere gegeven heeft is, dat ik nu nog maar 20% van mijn capaciteit nodig heb om een duik overeind te houden. Daardoor heb 80% capaciteit over waarin ik hele leuke dingen kan doen. Dat is niet alleen lesgeven, het is ook documenteren, data verzamelen en mooie verhalen vertellen door middel van beelden onder water.

De mooiste grot waar je gedoken hebt is…   
De meest indrukwekkende grot waar ik gedoken heb is toch wel Indian Springs in Florida. Een grot waar je helaas alleen maar nog met speciale toestemming mag duiken. Wat die grot bijzonder maakt, is dat hij twee heel verschillende en afzonderlijke delen heeft. Een downstream gedeelte en upstream gedeelte. Het downstream gedeelte is de allergrootste grot waar ik ooit gedoken heb met een diameter van dertig bij dertig meter en verschillende tunnels waar je doorheen kan scooteren met je DPV (Diver Propulsion Vehicle). Een Boeing 747 Jumbo Jet zou hier zelfs doorheen kunnen vliegen! Het upstream gedeelte is kleiner, maar heel erg kleurrijk en indrukwekkend qua formatie en kristalstructuren die zich overal hebben afgezet. Heel bizar. Bijna alsof je in een soort snoepwinkel aan het zwemmen bent. Op een goede tweede plaats staat Ox Bel Ha in Mexico. Het grottenstelsel, wat door de Mexico Cave Exploration Project al decennia wordt verkend, is het langste onderwatergrottenstelsel ter wereld. Het systeem omvat meer dan 160 cenotes en er is ongeveer 524 kilometer in kaart gebracht. De lengte van het grotsysteem wordt voortdurend uitgebreid door duikers, wat ook betekent dat het een dynamisch en groeiend systeem is. Ik heb het geluk gehad om in Ox Bel Ha veel mooie duiken te mogen maken. De diversiteit die je daar vindt en het feit dat je op plekken komt waar nog nooit iemand geweest is... het zorgt voor een fabelachtig mooie locatie. Natuurlijk doe ik niets liever dan die weer heel mooi in beeld te brengen met mijn camera!

Hoe plan je je duiken? 
Dat hangt helemaal af van de aard van het project. Veel is wat ik altijd noem in reportagestijl, omdat ik onderdeel ben van de exploratie. Het laten zien van de werkelijkheid in plaats van alleen te vertellen. Stel je het volgende voor... wanneer Neil Armstrong naar de maan gaat, dan is hij de eerste man op de maan. Nou zal ik nooit de eerste man op de maan zijn, maar wel degene die naast hem staat om het in beeld te brengen. Dat is natuurlijk moeilijk om te plannen en het betekent ook dat je een hele gestandaardiseerde aanpak van documenteren en in beeld brengen moet gebruiken. Die aanpak heb ik ook heb omgezet naar een programma, Documentation Diver genoemd, welke ik voor GUE heb ontwikkeld.
Deze opleiding leert mensen de basisvaardigheden van projectdocumentatie. Het bestaat onder andere uit projectmanagement, maar ook het begrijpen van wat het doel is. Hoe communiceer je met het team? Wat is de rol van een model? Hoe compenseer je een foto, zet je licht in en hoe verzamel je data onder water? Ik denk dat een heel groot onderdeel van het in beeld brengen van de onderwaterwereld te maken heeft met een stukje behoud. Een heel bekend gezegde is dat je alleen beschermt waar je van houdt. Je houdt alleen van wat je hebt geleerd en je kan alleen maar leren als je data hebt. Dus het verzamelen van data onder water leidt tot begrijpen en begrijpen leidt tot houden. Houden van leidt uiteindelijk tot beschermen. Naar mijn idee is het in beeld brengen van de locaties waar we data over verzamelen net zo belangrijk is.

On the road again... waar geef je allemaal les? 
Oei, je kan beter vragen waar niet! Ik reis eigenlijk min of meer met de seizoenen mee. Begin oktober is de tijd dat ik in Frankrijk ben. In de Lot regio en Dordogne liggen fantastische grotten die heel goed geschikt zijn. Niet alleen voor eigen duiken, maar ook om mensen hun eerste stappen te laten maken. De omstandigheden zijn in die periode van het jaar eigenlijk het allerbeste. Begin november trek ik regelmatig richting Azië. Ik ben bijvoorbeeld net terug uit de Filipijnen, maar ik ga ook vaak naar Korea en zefs Japan of China. Daarna verblijf voor meerdere weken op Bonaire, waar ik verschillende opleidingen geef voor Closed Circuit Rebreather-duiken. Begin januari is Boedapest aan de beurt. Recht onder het centrum van deze stad ligt een fantastisch grottenstelsel: Molnár János. 
De vrijdagavond, voordat boot Düsseldorf begint, organiseer ik altijd een drukbezochte Cave & Wreck Night. Dan vertrek ik meestal voor een langere periode naar Mexico. Om mijn eigen duiken te maken, maar vooral ook veel duik gerelateerde opleidingen te geven. Rond mei trek ik richting Kroatië, waar ik samen met Maurizio Grbac van Krnicadive een flink aantal opleidingen geef. Meestal combineren we dat met superleuke fun duiken bij het eiland Vis. Hier ligt een uniek wrak op de zeebodem, een Boeing B-17. Deze zware Amerikaanse bommenwerper voor de lange afstand uit de Tweede Wereldoorlog, bekend om zijn robuustheid, is een van de best bewaarde Flying Fortress wrakken ter wereld. Ze staat keurig rechtop op de bodem, maar wel op een diepte van 75 meter! Er is echt een enorme variatie aan locaties waar ik voor gevraagd word om les te geven. Tussendoor hebben we natuurlijk Nederland. Met veel plezier geef ik nog altijd les bij Zandeiland 4 van de Vinkeveense Plassen, waar het voor mij allemaal begon!

Op Duikvaker ben je een van de sprekers, wat ga je presenteren? 
Daar ben ik eigenlijk nog een beetje over aan het nadenken, maar wat mij heel leuk lijkt is dat ik het publiek een beetje ga meenemen door mijn duikleven en ervaringen. Ik heb tal van mooie anekdotes en verhalen te vertellen en ga van de verschillende exotische duiklocaties waar ik ben geweest mooi beeldmateriaal verzamelen.