Expeditie ontdekt Brits fregat uit Eerste Wereldoorlog, ‘De laatste verkenner’ is gevonden

Op zaterdag 31 januari en zondag 1 februari, 16:00 uur, stage 1, spreekt Rogier Visser op Duikvaker over zijn Expeditie naar Brits fregat uit Eerste Wereldoorlog.

Rogier Visser maakte deel uit van een internationaal onderzoeksteam dat na 110 jaar het Britse fregat HMS Nottingham heeft gelokaliseerd en geïdentificeerd. Op Duikvaker geeft hij een presentatie over deze bijzondere duikexpeditie.

Hoe kom je als enige Nederlander bij een internationaal onderzoeksteam – ProjectXplore - dat op zoek was naar het Britse fregat HMS Nottingham?
Ik werd hiervoor gevraagd door een duikbuddy die ik heb leren kennen tijdens een GUE-grotduikcursus in Boedapest, Hongarije. Aan mij werd gevraagd om een bijdrage te leveren als filmer en documentairemaker.

Was bekend hoe dit fregat was gezonken? Wat is er bijzonder aan dit fregat, wat was zijn rol in de Eerste Wereldoorlog?
De HMS Nottingham was op 19 augustus 1916 tot zinken gebracht door een Duitse onderzeeboot. Het schip werd ‘de laatste verkenner’ genoemd omdat het op zoek was naar Duitse oorlogsschepen zodat de kanonnen van de Grand Fleet van de Royal Navy ze konden aanvallen, maar in plaats daarvan liep de Nottingham in een hinderlaag en werd het getorpedeerd door een Duitse onderzeeër. Het schip maakte de drie grote oppervlaktegevechten van de Eerste Wereldoorlog in de Noordzee mee: Helgoland Bight in augustus 1914, Doggerbank in januari daaropvolgend en ten slotte de clash van dreadnoughts bij Jutland in mei 1916.

Hoewel veel wrakken uit de Eerste Wereldoorlog in de Noordzee, met name die uit Jutland, zijn gevonden en onderzocht, en zelfs geborgen, bleef de Nottingham tot nu toe onontdekt. Was er al eerder naar gezocht? Hoe was jullie aanpak? Hoe is het wrak ontdekt?
De initiatiefnemers Dan McMullen en Leo Fielding hebben dagen doorgebracht in archieven opzoek naar informatie in Duitse en Engelse logboeken van de schepen uit die tijd.
Op basis van verslagen van de bemanning van de Duitse onderzeeboot U-52 bestond al een vermoeden waar de HMS Nottingham ongeveer moest liggen. In april stuitte het onderzoeksteam ProjectXplore tijdens het scannen van de zeebodem op een wrak. De afmetingen van het wrak, gelegen op 80 meter diepte en ongeveer 96 kilometer uit de Schotse kust, kwamen overeen met die van de 139 meter lange oorlogsbodem. Een duikexpeditie moest vervolgens duidelijk maken of het hier werkelijk om de HMS Nottingham ging. 

Wat was jouw rol binnen het team?
Mijn rol was, naast team duiker, filmer en documentairemaker. Ik filmde boven, onder water en in de lucht!

Sinds de ochtend van 19 augustus 1916 had niemand het schip van de Town-klasse nog gezien. Hoe was het om op het wrak te duiken? Wat ging er door je heen? 
Het was meer dan geweldig om deel uit te maken van dit team bij dit project. Toen Leo mij belde of ik mee wilde gaan zei hij: “wil je iets doen waar je later als opa je kleinkinderen nog over kan vertellen? Nou dat is zeker gelukt! Het was geweldig om het wrak in die geweldige staat te mogen ontdekken, waarbij het filmen van de inch dikke naamletters achterop het schip toch wel een kers op de taart was. Afgezien van het voorschip – de torpedo's troffen de kruiser ongeveer ter hoogte van de brug – verkeert de Nottingham volgens ProjectXplore in opmerkelijk goede staat: het houten dek op het achterschip en midscheeps is nog intact, evenals de vier schoorstenen en alle negen 6-inch kanonnen.”

Wat gaf de doorslag dat historici van de Royal Navy bevestigden dat dit inderdaad het oorlogsschip HMS Nottingham uit de Eerste Wereldoorlog is?
Dat kon niet missen toen we achterop de naam HMS Nottingham konden filmen. Vooraf was er veel overleg geweest over wat en wanneer zou bepalen of het wel de HMS Nottingham zou zijn. Bijvoorbeeld op basis van de 6 inch kanonnen, maar die letters… daar hadden we vooraf nooit aan gedacht.

Had je dit avontuur kunnen bedenken toen je op 13-jarige leeftijd je duikbrevet behaalde?
Nee, hier had ik nooit aan durven denken! Dit is toch wel iets waar je van droomt als je begint met duiken. Zo gaaf! Mede ook dankzij mijn buddy’s die mij toen der tijd elk weekend meenamen naar Zeeland om te duiken. Zonder hun was ik nooit op dit punt gekomen. Toen ik begon vond ik het wrakje van de Amsterdamned en de Archimedes in het Oostvoornse Meer al te gek.

Inmiddels vele duiken en breveteringen verder duik je het liefste op de Noordzee?
De wrakken in de Noordzee zijn echt, ieder met een eigen verhaal. Het zicht is vaak verassend goed. Met mijn werk voor Stichting Duik de Noordzee Schoon (DDNZS) en Ghost Diving probeer ik de Noordzee en ook andere zeeën mooier achter te laten dan ik het aantref. Daarbij fotografeer en film ik ook graag om het beeld naar buiten te brengen wat voor velen ver wegblijft van de werkelijkheid.

Rogier, je bent spreker op Duikvaker. Wat kan ik van je presentatie verwachten?
Ik ga vertellen over mijn pad van 13-jarige duiker naar uiteindelijk het mede ontdekken van een meer dan 100 jaar vermist Brits fregat. Hoe ik daar ben gekomen en wat ik daarvoor gedaan heb. Dit om anderen te inspireren om ook verder te komen op duikgebied.