Matthijs bracht 24 uur door in een onderwaterhuis!

Op zaterdag 31 januari en zondag 1 februari, 14:00 uur, stage 1, spreekt Matthijs Holtkamp op Duikvaker over zijn recordpoging Sub24: 24 uur onder water.

24 uur onder water te blijven… het was een langgekoesterde wens van Matthijs Holtkamp. Wat vijftien jaar geleden begon als kroegpraat tussen twee duikers werd vorig jaar werkelijkheid. In de Twentse zandafgraving 't Grasbroek in Bornerbroek verbleef Matthijs 24 uur onder water. Nou ja… eigenlijk 26 uur!

Matthijs, 24 uur onder water verblijven. Je recordpoging Sub24 begon 15 jaar geleden als een wild idee in de kroeg?
“Ja, absoluut. Het begon ooit als zo’n typisch wild idee aan de bar bij de Twentse Duikvereniging. Robert de Kinkelder en ik stonden daar regelmatig, vaak na een trainingsduik  te filosoferen over hoe gaaf het zou zijn om eens écht in het onderwaterhuis te slapen. We zaten dan half grappend te bedenken wat daar allemaal voor nodig zou zijn, en iedere keer kwamen we tot dezelfde conclusie: dit wordt nog een hele klus.
Toch bleef het terugkomen. Bijna elk jaar doken we weer in dat gesprek, alsof het idee ons maar niet los wilde laten. Voor mij werd het daardoor steeds meer een langgekoesterde wens: niet alleen om het te doen, maar om te laten zien dat zo’n ogenschijnlijk gek plan ook echt uitvoerbaar kan zijn. Dat het uiteindelijk 15 jaar duurde, heeft alles te maken met het moment dat pas nu goed valt: de juiste techniek, de juiste mensen om me heen, en de ervaring die nodig is om het veilig én verantwoord te doen. Het idee is dus nooit weggeweest.. het had gewoon tijd nodig om te rijpen.”

Van kroegpraat bij de duikvereniging naar uitvoering. Ben je gewoon het water in gesprongen en 24 uur op de bodem gaan zitten?
“Was het maar zo simpel als het water in springen en 24 uur op de bodem gaan zitten. Nee, er zit inmiddels bijna twee jaar voorbereiding achter. Twee jaar geleden kwam het idee weer eens boven drijven, maar dit keer voelden we: nú moeten we doorpakken. Ons motto was meteen duidelijk: we zien wel hoe ver we komen. Als we een risico kunnen managen, doen we het. Als het niet veilig kan, stoppen we. Veiligheid staat boven alles.
De locatie ligt voor de hand: de Twentse zandafgraving ’t Grasbroek in Bornerbroek, waar Het Twents Onderwaterhuis al zo’n 25 jaar op de bodem staat. Dat huis is heel basic uitgerust: een eenvoudige audiolijn naar de kant en een compressor die wat frisse lucht naar binnen blaast. Meer is het niet. Dus wilden we als eerste weten hoe het zat met luchtkwaliteit onder andere zuurstof (O₂) en koolstofdioxide (CO₂).
Toen hebben we Sebastiaan Baars bij het project betrokken. Met z’n drieën vormden we een kernteam: Robert, Sebastiaan en ik. Sebastiaan heeft enorm veel kennis van elektronica en aansturing, waardoor we onze eigen meetapparatuur konden bouwen om continu de luchtwaarden te monitoren. Vervolgens zijn we met verschillende instanties in gesprek gegaan over de risico’s, waaronder de medische aspecten van een langdurig verblijf onder water.
Het onderwaterhuis staat op ongeveer 8,5 meter diepte, in een plas die tot zo’n 13 meter afloopt. Dat klinkt misschien bescheiden, maar het betekent dat je in een omgeving zit waar druk, ademgassen en fysiologie écht een rol gaan spelen.

Het komt me voor dat je hiervoor wel de nodige duikervaring moet hebben. Wat is je achtergrond? Maak je wel vaker uitdagende duiken?
Ja, voor zo’n project moet je wel een stevige duikachtergrond hebben. Ik ben GUE-instructeur en daarnaast technisch duiker en grotduiker. Uitdagende duiken horen eigenlijk al jaren bij mijn normale duikleven. Ik trek regelmatig de grotten in bijvoorbeeld in Mexico, waar je in enorme systemen duikt met kristalhelder water, maar meestal blijf ik dichter bij huis. Frankrijk en Sardinië zijn favoriet, of voor de afwisseling wrakduiken in Kroatië of Italië een diepe duik op bijvoorbeeld de Haven naar zo’n 80 meter.
Dat soort duiken vragen om precisie, planning en discipline. Je leert risico’s herkennen, vooruit denken en kalm blijven wanneer omstandigheden veranderen. Die ervaring neem ik allemaal mee in Sub24. Het is misschien geen extreme diepte, maar het is wél een langdurige, afgesloten omgeving onder druk. De mindset die je voor technische en grotduiken ontwikkelt, komt hier één op één van pas.

In Nederland was zoiets naar we weten niet eerder gedaan? Heb je ook een boodschap met het project Sub24?
Voor zover wij weten is dit in Nederland inderdaad nog niet eerder gedaan. Maar eerlijk is eerlijk: de hoofdreden was vooral ‘omdat het kan’. Het was zo’n idee dat al jaren door ons hoofd spookte, en op een gegeven moment wil je gewoon weten: hóé ver kunnen we komen als we het serieus aanpakken? Er zat dus niet vanaf het begin een groot maatschappelijk doel achter.

De hoeveelheid zuurstof is in een onderwaterhuis vast niet oneindig? 
“De luchtkwaliteit was inderdaad één van de grootste uitdagingen, maar misschien niet op de manier die je zou verwachten. In eerste instantie denk je: zuurstof is het probleem. Maar na een aantal berekeningen bleek eigenlijk dat O₂ helemaal niet de beperkende factor is. Zuurstof kun je relatief eenvoudig toevoegen wanneer dat nodig is.
CO₂ daarentegen… dát is de echte uitdaging. Je raakt het onder water vrijwel niet kwijt, en in een afgesloten ruimte kan het binnen een paar uur al naar gevaarlijk hoge waarden oplopen. Samen met een natuurkundige hebben we uitgebreide berekeningen gedaan en zelfs een eigen rekentool ontwikkeld die voorspelt hoe snel de CO₂ zich zou opbouwen tijdens een verblijf van 24 uur.
Met onze zelfgebouwde meetapparatuur hebben we daarna meerdere tests gedaan in Het Twents Onderwaterhuis. Daarin zagen we precies wat we al vermoedden: na een paar uur liep de CO₂-waarde echt te ver op. Dat was voor ons het moment om te zeggen: als we dit willen doen, moeten we het goed doen. Dus hebben we besloten zelf scrubbers te bouwen - vergelijkbaar met wat je in een rebreather ziet - die continu de CO₂ uit de lucht filteren.
Dat hele proces, van berekening tot testen en bouwen, was misschien wel de grootste technische uitdaging.

Nou vertel… Hoe was het om 24 uur lang onder water te leven, zonder boven te komen?
Het gekke is: de tijd vloog echt om. Van tevoren denk je dat 24 uur onder water eindeloos lang voelt, maar in de praktijk was het constant bezig zijn. We moesten onder andere voor de scrubbers en de verwarmingskabels stroom vanaf de kant laten komen. En toen dachten we: als we toch kabels trekken, laten we dan ook gewoon een datakabel meenemen voor internet “gewoon omdat het kan “. Daardoor hadden we een livestream en kon iedereen boven water meekijken. Dat gaf een heel bijzonder gevoel, alsof je in een soort onderwaterstudio zat.
Echt alleen was ik bijna nooit alleen. Ik had continu een team van twee duikers bij me, zelfs ’s nachts. Die wisselden om de twee uur vanwege decompressieverplichtingen. Waar ik 24 uur bleef zitten, moesten zij natuurlijk wél op en neer en dat kun je niet eindeloos blijven doen. Tussendoor kwam ons medisch team (allemaal zelf duikers) onder water langs om de nodige controles te doen. Denk aan neurologische checks, ademhaling, saturatie, simpele reacties.
Qua comfort… ja, je leeft natuurlijk in een kleine metalen kist onder water. Het is vochtig, koel en je hoort de hele tijd het zachte gezoem van apparatuur. Slapen heb ik wel proberen te doen, maar het is meer een soort powernappen geworden. Echt diepe slaap is lastig met alle prikkels, bewegingen van het team en het besef dat je in een unieke situatie zit. Maar eenzaam voelde het nooit. Daar zorgde het team boven én onder water wel voor.

De 24 uur was eigenlijk 26 uur? 
Ja, uiteindelijk werd Sub24 eigenlijk Sub26. Veel mensen verwachten dat je op 8,5 meter diepte gewoon naar boven kunt wanneer je klaar bent, maar zo werkt dat niet als je er zó lang blijft. Zelfs op deze relatief ‘ondiepe’ diepte bouw je na ongeveer acht uur al een decompressieverplichting op, en die loopt gedurende de 24 uur steeds verder op. Aan het einde zat ik op een verplichting van zo’n vier uur, zelfs mét het gebruik van de juiste decompressiegassen.
Ik ben daarom de laatste twee uur in het onderwaterhuis begonnen met het ademen van 50% zuurstof. Pas daarna begon mijn daadwerkelijke decompressie buiten het huis: eerst één uur op zes meter diepte, daarna nog één uur op drie meter.
In totaal kwam er dus nog zo’n twee uur decompressie bij, waardoor het hele verblijf neerkwam op ongeveer 26 uur onderwater. 

Het Guinness World Record voor de langste duur in een onderwaterhuis staat op 120 dagen. Zijn er al plannen in de maak om dit record ‘aan te vallen’?
Haha, nee hoor… geen plannen om 120 dagen onder water te gaan zitten. Dat laten we met alle liefde aan anderen over. Bovendien is dat record zonder decompressieverplichting gezet, wat eigenlijk een andere categorie is dan wat wij gedaan hebben. We hebben nog gekeken of Guinness World Records onderscheid maakt tussen zulke types onderwaterverblijven, maar dat doen ze dus niet. En om een extra categorie te laten onderzoeken rekenen ze serieus geld, dus dat hebben we snel laten varen. Voor ons was Sub24 vooral een uniek project, geen start van een carrière in het breken van bizarre records. Nu eerst weer gewoon lekker de grotten in.